แต่งบ้านด้วยธรรมชาติ ให้สมองได้พัก

กลับถึงบ้านที่ตั้งใจแต่งไว้อย่างดี ทิ้งตัวลงบนโซฟา แต่ก็ยังรู้สึกล้าอยู่ดี เคยเป็นแบบนี้ไหม

บางทีสิ่งที่ขาดไปอาจไม่ใช่ของแต่งบ้านอีกชิ้น แต่เป็น "จังหวะพักสายตา" ที่ทำให้เราได้ละจากงาน หน้าจอ และเรื่องวุ่น ๆ รอบตัวสักครู่

หลายคนคงเคยรู้สึกหัวโล่งขึ้นหลังจากได้มองต้นไม้ ท้องฟ้า หรือเดินเล่นในสวนสั้น ๆ ความรู้สึกนี้มีนักจิตวิทยาศึกษาไว้ และเรียกว่า Attention Restoration Theory หรือทฤษฎีการฟื้นฟูความใส่ใจ

บทความนี้ช้างดินจะพาไปดูว่างานวิจัยบอกอะไรบ้าง แล้วนำมาปรับใช้กับบ้าน ออฟฟิศ และคาเฟ่แบบทำได้จริง

Attention Restoration Theory คืออะไร

นักจิตวิทยา Rachel และ Stephen Kaplan อธิบายว่า ทั้งวันเราใช้ "ความสนใจแบบตั้งใจ" อยู่ตลอด ไม่ว่าจะทำงาน อ่านอีเมล หรือพยายามไม่สนใจเสียงรบกวนรอบตัว พอใช้ไปนาน ๆ ความสนใจแบบนี้ก็ล้าได้ เราจึงเริ่มจดจ่อยากขึ้นและหงุดหงิดง่ายขึ้น

ในทางกลับกัน ธรรมชาติดึงความสนใจเราได้แบบเบา ๆ โดยไม่ต้องฝืน เช่น ใบไม้ที่ไหวตามลม เมฆที่ลอยผ่าน หรือผิวน้ำที่กระเพื่อม Kaplan เรียกความสนใจแบบนี้ว่า soft fascination ระหว่างที่เรามองสิ่งเหล่านี้ ความสนใจแบบตั้งใจก็ได้พักไปด้วย

พูดง่าย ๆ คือ การได้ละสายตาจากงานไปมองธรรมชาติสักพัก อาจช่วยให้เรากลับมาพร้อมทำงานต่อได้ดีขึ้น

งานวิจัยบอกอะไรบ้าง

เดินในสวน ช่วยเรื่องสมาธิ: ทีมของ Berman, Jonides และ Kaplan (2008) ให้ผู้ร่วมทดลองเดินในสวนเทียบกับเดินในเมือง และดูภาพธรรมชาติเทียบกับภาพเมือง พบว่าหลังจากได้อยู่กับธรรมชาติ ผู้ร่วมทดลองทำแบบทดสอบด้านความใส่ใจได้ดีขึ้น
พักแค่ 40 วินาทีก็มีผล: Lee และคณะ (2015) ให้ผู้ร่วมทดลองพัก 40 วินาทีระหว่างทำงานที่ต้องใช้สมาธิ กลุ่มที่ได้มองภาพหลังคาที่ปลูกต้นไม้ ทำงานช่วงถัดไปได้แม่นยำกว่ากลุ่มที่มองหลังคาคอนกรีต
วิวต้นไม้จากหน้าต่างโรงพยาบาล: Ulrich (1984) ศึกษาข้อมูลย้อนหลังของผู้ป่วยผ่าตัดถุงน้ำดี พบว่ากลุ่มที่ห้องพักมองเห็นต้นไม้ อยู่โรงพยาบาลสั้นกว่าและใช้ยาแก้ปวดน้อยกว่ากลุ่มที่มองเห็นกำแพงอิฐ แต่เป็นงานศึกษาขนาดเล็กในกลุ่มเฉพาะ จึงไม่ได้แปลว่าวิวธรรมชาติรักษาโรคได้

สรุป: วิวธรรมชาติ พื้นที่สีเขียว และการพักสั้น ๆ มีแนวโน้มช่วยให้ความใส่ใจได้พักในบางสถานการณ์ แต่ผลจะต่างกันไปในแต่ละคนและแต่ละงาน และไม่ใช่สิ่งที่ใช้แทนการนอนหลับหรือการดูแลสุขภาพได้

สวยในรูป กับอยู่แล้วสบาย ต่างกันตรงไหน

ห้องที่ดูดีในรูปถ่าย ไม่ได้แปลว่าอยู่แล้วจะสบายเสมอไป ห้องที่มีของให้มองเยอะเกินไปอาจรู้สึกวุ่นวาย ส่วนห้องที่เรียบจนไม่มีจุดให้สายตาได้พักเลย ก็อาจรู้สึกแข็งและไม่อบอุ่น

เป้าหมายง่าย ๆ คือ มีรายละเอียดที่สงบสักหนึ่งหรือสองจุด แล้วให้ส่วนที่เหลือโล่งพอให้ห้องได้หายใจ เช่น วิวนอกหน้าต่าง ต้นไม้ที่ดูแลไหว หรือผนังเด่นโทนดินที่มีผิวสัมผัส ไม่จำเป็นต้องใส่ทุกอย่างลงในห้องเดียว

ลองเช็กมุมที่ใช้บ่อย

ลองนึกถึงมุมทำงานหรือมุมพักผ่อนของตัวเอง แล้วตอบคำถามเหล่านี้

เวลาเงยหน้าจากจอ มีต้นไม้ ท้องฟ้า หรืออะไรที่มองแล้วสบายตาไหม
ช่วงกลางวัน แสงธรรมชาติเข้ามาถึงโดยไม่ร้อนหรือแยงตาเกินไปไหม
ของที่อยู่ในระดับสายตาดูเป็นระเบียบพอหรือยัง
มีอะไรที่เชื่อมกับธรรมชาติบ้างไหม เช่น ต้นไม้ วิวข้างนอก สีโทนดิน หรือวัสดุธรรมชาติ
ระหว่างวันได้ลุกขึ้น ยืดตัว หรือพักสายตาบ้างหรือเปล่า

ไม่ต้องได้ครบทุกข้อ เลือกแก้ข้อที่รบกวนชีวิตประจำวันมากที่สุดก่อน แค่นี้ก็เริ่มต้นได้แล้ว

6 วิธีจัดบ้านให้มีมุมพักสายตา

1. หันที่นั่งออกไปทางหน้าต่าง

ถ้าทำได้ ลองหันเก้าอี้อ่านหนังสือหรือโต๊ะทำงานไปทางหน้าต่าง ไม่ต้องเป็นวิวสวยมาก แค่เห็นต้นไม้สักต้นหรือท้องฟ้าก็ช่วยได้ อย่าลืมดูเรื่องแสงสะท้อนจอ ความร้อน และความเป็นส่วนตัวไปพร้อมกัน

2. ให้ตัวเองได้พักสั้น ๆ จริง ๆ

ทำงานหน้าจอนาน ๆ ลองลุกเดิน ยืดตัว หรือมองออกไปไกล ๆ เป็นระยะ เลือกจังหวะที่เข้ากับงานของตัวเอง ไม่ต้องเคร่งจนกลายเป็นความกดดันอีกเรื่อง

3. รับแสงธรรมชาติแบบพอดี

ช่วงที่แดดไม่แรง เปิดม่านหรือใช้ม่านโปร่งให้แสงเข้ามา พอแดดจัดก็ค่อยปิดม่านทึบหรือใช้ฉากบังแดด ไม่จำเป็นต้องให้แดดส่องทั้งวัน แค่ให้มุมที่ใช้บ่อยสว่างสบายตาก็พอ

4. ปลูกต้นไม้เท่าที่ดูแลไหว

ต้นไม้จริงช่วยให้ห้องมีชีวิตชีวา แต่ควรเลือกชนิดที่เข้ากับแสงในห้องและเวลาที่เรามี ต้นไม้ที่เหี่ยวเฉาให้ความรู้สึกตรงข้ามกับที่ตั้งใจ ถ้าห้องแสงน้อยจริง ๆ ลองใช้เวลาพักออกไปเดินดูต้นไม้ข้างนอกแทน หรือแขวนภาพธรรมชาติที่ชอบ

5. ใช้วัสดุธรรมชาติเป็นจุดพักสายตา

ไม้ ผ้า หิน หวาย กระเบื้องดินเผาแปะผนัง และอิฐแปะผนัง ช่วยให้ห้องมีสีและผิวสัมผัสที่หลากหลายแบบนุ่มนวล ลองใช้เป็นผนังเด่นแค่ด้านเดียว เช่น ผนังหลังโซฟา ผนังหัวเตียง หรือผนังทางเข้า แล้วให้ผนังด้านอื่นเรียบไว้ ห้องจะได้ไม่แน่นเกินไป

ผนังดินเผาให้ "รายละเอียดที่สงบ" แบบนี้ได้เองโดยไม่ต้องตกแต่งเพิ่ม เพราะกระเบื้องดินเผาแบบไม่เคลือบได้สีมาจากเนื้อดินและไฟที่ใช้เผา แต่ละแผ่นจึงมีเฉดสีและร่องรอยของเนื้อดินแท้ต่างกันเล็กน้อย มองใกล้ ๆ มีรายละเอียดให้สายตาได้เพลิน มองไกล ๆ ทั้งผนังก็ยังดูเรียบร้อยและอบอุ่น พอแสงเปลี่ยนไปในแต่ละช่วงวัน ผิวดินก็เปลี่ยนอารมณ์ตามไปด้วย ถ้าสนใจ ลองขอดูตัวอย่างจริงในแสงของห้องที่จะติดตั้ง หรือดูลายต่าง ๆ ได้ที่ หน้าสินค้า

6. ให้ห้องมีจุดเด่นแค่จุดเดียว

เลือกจุดเด่นหลักของห้องสักหนึ่งอย่าง จะเป็นวิวนอกหน้าต่าง ต้นไม้ใหญ่ หรือผนังดินเผาก็ได้ แล้วเก็บของที่ไม่จำเป็นออกจากระดับสายตา สิ่งที่ตั้งใจใส่ไว้จะได้โดดเด่นขึ้นมาเอง

ปรับใช้กับแต่ละพื้นที่

บ้านและคอนโด

ห้องนั่งเล่น: จัดที่นั่งให้มองเห็นวิวหรือผนังเด่นอย่างใดอย่างหนึ่งก็พอ
ห้องนอน: ทำผนังหัวเตียงเป็นจุดเด่นด้วยกระเบื้องดินเผาแปะผนังหรืออิฐแปะผนัง แล้วเลือกผ้าปูและของแต่งรอบ ๆ ให้เรียบขึ้น
มุมทำงาน: เตรียมจุดให้ละสายตาจากจอได้ เช่น ต้นไม้ หน้าต่าง หรือภาพธรรมชาติที่ชอบ

ออฟฟิศ

มีมุมพักที่นั่งสบายและบรรยากาศต่างจากโต๊ะทำงาน
ถ้ามีหน้าต่างหรือวิวสีเขียว ให้มุมพักอยู่ใกล้ ๆ ตรงนั้น
ใช้ผนังวัสดุธรรมชาติในล็อบบี้หรือห้องรับรองเพื่อสร้างเอกลักษณ์ โดยเลือกวัสดุที่ทนและดูแลง่ายเหมาะกับการใช้งาน

คาเฟ่และร้านอาหาร

เลือกผนังเด่นจุดเดียวเป็นฉากหลังของที่นั่งหรือเคาน์เตอร์ แล้วให้แสงและเงาช่วยขับผิววัสดุ
ผนังดินเผาช่วยให้ร้านดูอบอุ่นและถ่ายรูปออกมาสวย แต่ความรู้สึกของลูกค้ายังขึ้นกับแสง เสียง การระบายอากาศ ระยะห่างระหว่างโต๊ะ และการบริการด้วย
ถ้าติดตั้งในจุดที่โดนน้ำ เปื้อนง่าย หรืออยู่นอกอาคาร ควรปรึกษาผู้ผลิตและช่างเรื่องการติดตั้งและการเคลือบป้องกันก่อน

สรุป

การได้มองหรืออยู่ใกล้ธรรมชาติ มีแนวโน้มช่วยให้ความใส่ใจของเราได้พัก เริ่มจากเรื่องเล็ก ๆ ที่ทำได้เลย เช่น หันเก้าอี้ไปทางหน้าต่าง เปิดรับแสงให้พอดี หรือให้ตัวเองได้พักสั้น ๆ ระหว่างวัน

ถ้าอยากเพิ่มบรรยากาศให้ลึกขึ้น กระเบื้องดินเผาแปะผนังและอิฐแปะผนังเป็นอีกทางเลือกที่ให้โทนสีและผิวสัมผัสจากดิน เลือกให้เหมาะกับพื้นที่ ดูตัวอย่างจริงก่อนตัดสินใจ แล้วปล่อยให้ธรรมชาติ แสง และการใช้ชีวิตของเราทำงานร่วมกัน

ดูตัวอย่างสินค้าได้ที่ หน้าสินค้า หรือ ติดต่อช้างดิน ให้เราช่วยเลือกกระเบื้องสำหรับพื้นที่ของคุณ

คำถามที่พบบ่อย

Biophilic Design คืออะไร? คือแนวทางการออกแบบที่ดึงธรรมชาติเข้ามาใกล้พื้นที่ที่เราใช้ชีวิต เช่น วิวข้างนอก แสงแดด ต้นไม้ น้ำ ลม สี และลวดลายที่ชวนให้นึกถึงธรรมชาติ ไม่มีสูตรตายตัว ควรเลือกใช้ให้เข้ากับพื้นที่และคนที่ใช้งาน

กระเบื้องดินเผาช่วยให้สมองได้พักจริงไหม? ยังไม่มีงานวิจัยที่ศึกษาเรื่องนี้โดยตรง งานวิจัยที่พูดถึงในบทความนี้ศึกษาต้นไม้ วิวธรรมชาติ และภาพพื้นที่สีเขียวเป็นหลัก กระเบื้องดินเผาจึงเป็นเหมือนส่วนหนึ่งของบรรยากาศ ที่ช่วยเพิ่มโทนสีและผิวสัมผัสจากธรรมชาติให้ห้อง

รูปวิวธรรมชาติใช้แทนต้นไม้จริงได้ไหม? งานของ Berman และคณะพบว่าการดูภาพธรรมชาติก็ช่วยเรื่องความใส่ใจได้บ้าง จึงเป็นทางเลือกที่ดีเมื่อพื้นที่จำกัด แต่ก็ยังไม่เท่ากับธรรมชาติจริงทั้งหมด

ห้องไม่มีหน้าต่าง ควรเริ่มจากอะไร? ใช้เวลาพักออกไปมองข้างนอกหรือเดินดูต้นไม้ใกล้ ๆ ส่วนในห้อง ลองลดของรก จัดไฟให้สบายตา และเลือกวัสดุหรือภาพที่ชอบมาช่วยสร้างบรรยากาศ

กระเบื้องดินเผาไม่เคลือบใช้ได้ทุกพื้นที่ไหม? ไม่เสมอไป ขึ้นอยู่กับรุ่นกระเบื้อง การดูดซึมน้ำ วิธีติดตั้ง และการดูแลรักษา ถ้าจะใช้ในพื้นที่เปียก ภายนอก หรือใช้งานหนัก แนะนำให้สอบถามข้อมูลรุ่นและปรึกษาช่างก่อน และถ้าใช้ภายนอก แนะนำให้ทาน้ำยาเคลือบกันน้ำเพื่อป้องกันการดูดซึมน้ำและตะไคร่น้ำ

แหล่งอ้างอิง

Kaplan, R., & Kaplan, S. (1989). The Experience of Nature: A Psychological Perspective. Cambridge University Press.
Berman, M. G., Jonides, J., & Kaplan, S. (2008). The cognitive benefits of interacting with nature. Psychological Science, 19(12), 1207–1212. https://doi.org/10.1111/j.1467-9280.2008.02225.x
Lee, K. E., Williams, K. J. H., Sargent, L. D., Williams, N. S. G., & Johnson, K. A. (2015). 40-second green roof views sustain attention: The role of micro-breaks in attention restoration. Journal of Environmental Psychology, 42, 182–189. https://doi.org/10.1016/j.jenvp.2015.04.003
Ulrich, R. S. (1984). View through a window may influence recovery from surgery. Science, 224(4647), 420–421. https://doi.org/10.1126/science.6143402

บ้านที่สวยในรูป กับบ้านที่อยู่แล้วสบาย อาจไม่ใช่บ้านเดียวกัน